Sa Pilipinas, daan-daan pa rin ang namamatay taon-taon dahil sa Rabies. Ang nakakalungkot, marami dito ay mga bata. Ang Rabies ay isang virus na umaatake sa utak. Ang nakakatakot dito: Once magkaroon ka ng sintomas, 100% itong nakamatay. Walang gamot na makakapagpagaling sayo kapag nagsimula ka nang matakot sa tubig o hangin. Maling Paniniwala (Tandok at Bawang): Huwag na huwag magpapatawas, magpapatandok, o maglalagay ng bawang sa sugat. Ang Tandok (paghigop ng bato o sungay sa sugat) ay hindi nakakatanggal ng virus at pwedeng magdulot pa ng impeksyon (tetanus). Ang Tamang First Aid (Ang Dapat Gawin): Kapag nakagat o nakalmot ng aso o pusa (kahit alaga pa 'yan o hindi): 1. Hugas: Hugasan AGAD ang sugat gamit ang sabon at running water nang tuloy-tuloy sa loob ng 10-15 minuto. Ito ang pinakamahalagang step para mabawasan ang virus. 2. Disinfect: Lagyan ng alcohol o betadine. 3. Bakuna: Pumunta agad sa pinakamalapit na Animal Bite Center. Kailangan mo ng Anti-Rabies Vaccine at minsan ay Tetanus Toxoid. Observe the Animal: Kung aso mo ang nakakagat, itali ito at obserbahan ng 14 days. Kapag namatay, naglaway, o nagbago ang ugali ng aso, delikado 'yon. Pero huwag mo nang antaying mamatay ang aso bago ka magpabakuna. Magpabakuna agad. Tandaan: Huwag manghinayang sa pera pang-bakuna. Buhay mo ang nakataya.

"Masakit ang batok ko, high blood yata ako." Ito ang madalas nating marinig. Pero ang totoo, ang High Blood Pressure o Hypertension ay madalas walang ipinapakitang sintomas. Maaaring mataas na ang presyon mo habang naglalakad, nagtatrabaho, o nakikipagkwentuhan nang hindi mo namamalayan. Kaya naman tinatawag itong "The Silent Killer." Ano ang High Blood Pressure? Ito ay ang kondisyon kung saan ang pwersa ng dugo na dumadaloy sa iyong mga ugat ay sobrang lakas. Kapag nagtagal, pinahihina nito ang iyong puso at sinisira ang mga ugat na pwedeng magdulot ng Heart Attack, Stroke, o Kidney Failure. Ang Maling Akala (Myths vs. Facts): Myth: "Bata pa ako, hindi ako maha-high blood." Fact: Kahit nasa 20s o 30s ay pwedeng magkaroon nito dahil sa stress, lifestyle, at lahi. Myth: "Okay na pakiramdam ko, titigil ko na maintenance ko." Fact: Malaking mali ito. Ang gamot sa high blood ay para mapanatiling normal ang BP. Kapag itinigil mo ito nang walang payo ng doktor, pwedeng sumipa pataas ang BP mo (Rebound Hypertension). Paano Maiiwasan at Makokontrol? 1. Bawasan ang Alat: Hinay-hinay sa sawsawan (patis, bagoong, toyo) at mga processed foods (de lata, noodles, chichirya). 2. Galaw-galaw: Ang simpleng paglalakad ng 30 minuto araw-araw ay malaking tulong sa puso. 3. Monitor Your BP: Ugaliing magpa-check ng BP kahit walang nararamdaman. Ang normal na BP ay karaniwang nasa 120/80 pababa. 4. Sundin ang Doktor: Kung niresetahan ka ng maintenance, inumin ito sa tamang oras. Kailan Dapat Pumunta sa Ospital? Kung ang iyong BP ay lumampas sa 180/120 at nakakaramdam ka ng pananakit ng dibdib, panglalabo ng mata, hirap sa pagsasalita, o matinding sakit ng ulo, pumunta agad sa Emergency Room. Tandaan: Ang High Blood ay hindi gumagaling, pero ito ay kontrolado. Nasa iyong mga kamay (at disiplina) ang iyong kaligtasan.

Ang Family Planning ay hindi lang tungkol sa paglilimita ng anak. Ito ay tungkol sa pagbibigay ng tamang agwat (spacing) sa panganganak para maka-recover ang katawan ni nanay at mabigyan ng sapat na atensyon ang bawat anak. Benepisyo ng Family Planning Para kay Nanay: Naiiwasan ang komplikasyon ng sunod-sunod na pagbubuntis. Nakakabalik din siya sa trabaho o gawaing bahay nang mas malakas. Para kay Baby: Mas malusog ang bata dahil nakukuha niya ang buong atensyon at gatas ng ina nang walang kaagaw agad. Para sa Tatay: Mas magaan ang responsibilidad sa pinansyal dahil napaghahandaan ang pagdating ng susunod na anak. Mga Pamamaraan Maraming libreng methods sa PPH at health centers: Pills: Iniinom araw-araw. Injectables: Turok kada 3 buwan. Implant: Maliit na rod sa braso, tumatagal ng 3 taon. IUD: Inilalagay sa matris, tumatagal ng 10-12 taon. Condom: Proteksyon din sa mga sakit (STD). BTL at Vasectomy: Permanenteng paraan kung tapos na ang pamilya. Huwag maniwala sa mga sabi-sabi. Kumonsulta sa ating Family Planning doctors para malaman kung anong method ang hiyang sa iyo.

Sa PPH, kami ay "Mother-Baby Friendly Hospital". Ibig sabihin, isinusulong namin ang Pure Breastfeeding para sa mga sanggol mula pagkapanganak hanggang 6 na buwan. Bakit Breastmilk ang Best? Kumpletong Nutrisyon: Ang gatas ng ina ay may tamang balanse ng vitamins, protein, at fats na kailangan ni baby para sa utak at katawan. Wala itong katulad sa formula milk. Unang Bakuna: Ang "Colostrum" o yung unang gatas na madilaw ay puno ng antibodies. Ito ang unang panlaban ni baby sa mga sakit tulad ng ubo, sipon, at diarrhea. Mas Matalino: Ayon sa mga pag-aaral, mas mataas ang IQ ng mga batang na-breastfeed. Tipid: Hindi na kailangang bumili ng mahal na gatas, bote, at magpakulo ng tubig. Tips para sa mga Nanay Unang Yakap: Pagkapanganak, ilalagay agad si baby sa dibdib ni mommy (Unang Yakap) para magsimulang dumede. Huwag Stressin: Ang paggawa ng gatas ay depende sa laway ni baby (suckling) at sa peace of mind ni mommy. Kung stress si mommy, pwedeng humina ang gatas. Kumain ng masabaw na ulam tulad ng tinola at malunggay. Bawal ang Tubig: Ang breastmilk ay 80% water. Hindi na kailangang painumin ng tubig si baby kung siya ay pure breastfeeding. Para sa mga katanungan, lumapit sa aming Breastfeeding Support Group sa ospital.

Dahil ang Pangasinan ay madalas bahain tuwing tag-ulan, mataas ang kaso ng Leptospirosis sa ating probinsya. Ito ay sakit na nakukuha mula sa ihi ng mga hayop, lalo na ng daga, na humahalo sa baha. Paano Nakukuha ang Leptospirosis? Kapag lumusong ka sa baha at mayroon kang sugat (kahit maliit na hiwa o galos) sa paa o binti, pwedeng pumasok ang bacteria na Leptospira. Pwede rin itong makuha kung natalsikan ng maduming tubig ang mata o ilong. Sintomas Mataas na lagnat. Matinding sakit ng ulo. Pananakit ng kalamnan, lalo na sa binti (calves). Pamumula ng mata. Paninilaw ng balat (Jaundice) at hirap umihi sa malalang kaso. Prevention Tips Iwasan ang Lumusong: Kung hindi kailangan, huwag lumusong sa baha. Mag-Boots: Kung kailangang lumusong, magsuot ng bota para protektado ang paa. Hugas Agad: Pag-ahon sa baha, hugasan agad ang paa ng sabon at tubig. Doxycycline: Kung ikaw ay lumusong sa baha, pumunta sa health center para mabigyan ng prophylaxis (gamot pang-iwas). Huwag itong inumin nang walang payo ng doktor. Ang Leptospirosis ay nakamamatay kapag nasira ang kidney at atay. Maging listo tuwing tag-ulan.

Ang Pneumonia o pulmonya ay impeksyon sa baga na pwedeng maging delikado, lalo na sa mga bata (0-5 years old) at sa mga matatanda (Senior Citizens). Sa katunayan, ito ay isa sa mga top causes ng pagkamatay sa bansa. Ano ang Sanhi Nito? Hindi ito nakukuha sa "natuyuan ng pawis" sa likod, bagamat ang pagpapawis ay pwedeng magpababa ng resistensya. Ang pneumonia ay galing sa bacteria, virus, o fungi na nalalanghap o naipapasa ng ibang tao. Sintomas ng Pulmonya Mataas na lagnat at panginginig. Ubo na may plema (minsan ay kulay dilaw, berde, o may dugo). Hirap sa paghinga o mabilis na paghinga. Pananakit ng dibdib kapag umuubo o humihinga. Paano Ito Maiiwasan? Bakuna: Mayroon tayong libreng bakuna sa health center laban sa Pneumonia (PCV) para sa mga sanggol at Flu vaccine para sa mga seniors. Palakasin ang Resistensya: Kumain ng masustansya at matulog nang sapat. Iwas Usok: Ang usok ng sigarilyo at polusyon ay nagpapahina sa baga. Magtakip ng Bibig: Ugaliing magtakip kapag umuubo para hindi makahawa. Kung ang ubo at lagnat ay hindi gumagaling ng ilang araw, pumunta agad sa PPH Emergency Room o OPD para ma-Xray at mabigyan ng gamot.

"Rice is Life" ika nga ng karamihan sa atin. Pero alam niyo ba na ang sobrang pagkain ng kanin na walang kasamang sapat na gulay at protina ay hindi balanse? Para maging malusog, inilunsad ng gobyerno ang Pinggang Pinoy guide. Ano ang nasa Pinggang Pinoy? Isipin mo ang iyong plato. Hatiin ito sa tatlong parte: Go Foods (Energy Giving): Ito ang kanin, tinapay, o root crops. Dapat ay 1/4 lang ng plato ang sakop nito. Ito ang nagbibigay lakas para makapagtrabaho. Grow Foods (Body Building): Ito ang isda, manok, karne, itlog, o beans. Dapat ay nasa 1/4 din ng plato. Ito ay para sa muscles at paglaki. Glow Foods (Body Regulating): Ito ang pinakamahalaga—Gulay at Prutas. Dapat ay kalahati (1/2) ng plato ay puno ng gulay. Dito natin nakukuha ang vitamins at minerals para hindi sakitin. Tubig: Ang Nakakalimutan na Sangkap Bukod sa pagkain, importante ang pag-inom ng 8-10 baso ng tubig araw-araw. Iwasan ang mga sugary drinks tulad ng iced tea, softdrinks, at palamig na mataas sa asukal. Tips para Makatipid pero Healthy Bumili ng gulay na napapanahon (in season) dahil mas mura ito. Magtanim ng sariling gulay sa bakuran. Iwasan ang mga processed foods tulad ng hotdog, luncheon meat, at noodles dahil mataas ito sa sodium (asin) na masama sa bato. Ang tamang nutrisyon ay hindi kailangang mahal. Nasa tamang balanse at pagpili lang yan.

Ang Tuberculosis o TB ay isa pa ring malaking problema sa Pilipinas. Ito ay sanhi ng bacteria na Mycobacterium tuberculosis na kadalasang umaatake sa baga. Ang good news? Ang TB ay nagagamot at pwedeng gumaling nang tuluyan basta't susunod sa gamutan. Paano ito Nakakahawa? Ang TB ay airborne. Ibig sabihin, kapag ang isang taong may aktibong TB ay umubo, bumahing, o nagsalita, tumatalsik ang maliliit na droplets na may bacteria sa hangin. Kapag nalanghap ito ng iba, pwede silang mahawa. Tandaan, hindi ito nakukuha sa paggamit ng kutsara't tinidor o pagpapahiram ng damit, pero mas mainam pa rin ang pag-iingat. Sintomas ng TB Magpakonsulta agad sa PPH-OPD kung nararanasan mo ito: Ubong tumatagal ng 2 linggo o higit pa. Pag-uubo na may kasamang dugo. Lagnat lalo na sa hapon. Pagpapawis sa gabi (night sweats). Hindi maipaliwanag na pagbaba ng timbang. Ang DOTS Program Huwag matakot magpagamot dahil mahal ang gamot. Sa ilalim ng National TB Control Program, LIBRE ang gamutan sa mga health centers at government hospitals. Ang tawag dito ay DOTS (Directly Observed Treatment, Short-course). Ang kailangan lang ay disiplina. Kailangang inumin ang gamot araw-araw sa loob ng 6 na buwan nang walang palya. Kapag itinigil mo ang gamutan, pwedeng maging "Drug Resistant" ang TB at mas mahirap na itong gamutin. Magpa-Xray at Sputum test na para makasigurado.

Ang kalusugan ng ating mga anak ang pinakamahalagang yaman ng bawat pamilya. Isa sa mga pinakamabisang paraan para protektahan sila laban sa mga nakamamatay na sakit ay ang Pagbabakuna o Immunization. Ang Herd Immunity Kapag ang karamihan sa mga bata sa komunidad ay bakunado, nababawasan ang tyansa na kumalat ang virus. Ito ang tinatawag na "Herd Immunity." Kapag hindi mo pinabakunahan ang iyong anak, hindi lang siya ang inilalagay mo sa panganib kundi pati na rin ang ibang bata sa paligid. Mga Sakit na Kayang Pigilan ng Bakuna Sa PPH-OPD Pediatric Clinic, itinataguyod namin ang kumpletong bakuna laban sa: Measles (Tigdas): Isang nakakahawang sakit na pwedeng magdulot ng pulmonya at pagkabulag. Polio: Sakit na pwedeng maging sanhi ng pagkalumpo habang-buhay. Hepatitis B: Impeksyon sa atay na pwedeng mauwi sa liver cancer pagtanda. Tuberculosis: Ang BCG vaccine ay ibinibigay pagkapanganak pa lamang para proteksyon sa TB. Ligtas ba ang Bakuna? Opo. Ang mga bakunang ginagamit ng Department of Health (DOH) at ng ating ospital ay dumaan sa masusing pag-aaral ng mga eksperto sa buong mundo. Ang karaniwang side effects tulad ng sinat o pamamaga sa tinurukan ay normal lamang at senyales na gumagana ang immune system ng bata. Paalala sa mga Magulang Dalahin ang "Baby Book" tuwing magpapakonsulta. Huwag palampasin ang schedule ng bakuna. Ang prevention ay laging mas mura at mas mainam kaysa sa pagpapagamot. Bisitahin ang aming Pediatric Department para sa karagdagang impormasyon.

Ang regular na Prenatal Checkup ay napakahalaga para masiguro ang kaligtasan ng ina at ng sanggol sa sinapupunan. Bago pumunta sa ospital, siguraduhing dala ang inyong "Mother and Child Book" at valid ID. Magsuot ng komportableng damit at uminom ng sapat na tubig. Sa PPH-OPD, sinusuri namin ang bigat, blood pressure, at heartbeat ng baby upang maagapan ang mga komplikasyon gaya ng gestational diabetes o pre-eclampsia. Huwag kaligtaan ang inyong iskedyul.

Huwag nang hintaying lumala ang nararamdaman bago magpakonsulta. Ang Out-Patient Department (OPD) ay dinesenyo para sa "early detection" at pag-manage ng mga sakit habang maaga pa. Kung ikaw ay may maintenance medicines para sa high blood o diabetes, mahalagang makita ka ng doktor regular para ma-adjust ang gamutan kung kinakailangan. Ang maagang pagpapakonsulta ay nakakatulong upang maiwasan ang pagka-confine sa ospital at mas makatipid sa gastusin sa kalusugan.

Ang Dengue ay nananatiling banta sa ating probinsya lalo na tuwing tag-ulan. Sundin ang 4S Kontra Dengue: (1) Search and destroy mosquito breeding sites tulad ng mga pasong may tubig at lumang gulong; (2) Self-protection measures gaya ng pagsusuot ng mahabang damit; (3) Seek early consultation kapag may lagnat na ng 2 araw; at (4) Say yes to fogging only when there is an outbreak. Kapag nakaranas ng lagnat, sakit ng ulo, o pantal, mag-book agad ng appointment sa aming Medical Clinic.